oprac.: mgr Krystyna Ziembińska
|
STR. DOMOWA SZT. PREHISTORYCZNA SZT. STAROŻYTNA SZT. ŚREDNIOWIECZNA SZT. NOWOŻYTNA SZT. NOWOCZESNA SZT. WSPÓŁCZESNA LINKI |
 Warunki rozwoju sztuki renesanu. Na ukształtowanie się kultury i sztuki renesansu wpływ miały następujące czynniki: Renesans narodził się w Italii. Tam zawsze żywe były tradycje antyczne. Zwiastuny renesansu mają miejsce już w XIV. To czasy pierwszych humanistów.: Dantego, Petrarki, Boccaccia, Cimabuego i Giotta. Do najstarszych ośrodków kultury renesansowej należała FLORENCJA, gdzie rozwijał się mecenat artystyczny rodu Medyceuszów. Rozpoczyna się też twórczość indywidualna artystów, niezależna od cechów rzemieślniczych. Sztukę renesansu włoskiego można podzielić na okresy: trecento, quatrocento, ciquecento. Architektura: Architektura renesansowa zrodziła się w Toskanii we Florencji. Przełomową datą jest zbudowanie kopuły na katedrze Santa Maria del Fiore przez Filippa Brunelleschiego w 1420r. Podstawową formą architektury stał się łuk półkolisty uważany za szlachetniejszy i bardziej harmonijny niż gotycki. Na bazie luku półkolistego stosowano arkadę, loggię, portyk. Charakterystyczną budowlą stał się pałac miejski. Budowla zwarta, na planie prostokąta, z wewnętrznym dziedzińcem o płaskim lub pogrążonym dachu. Ulubioną formą kościołów renesansowych są założenia centralne na kwadracie, krzyżu greckim , kole, kryte kopułą. Przy kościołach powstawały kaplice gromowe z sarkofagami przyściennymi. Najwybitniejsi architekci: Filippo Brunelleschi - twórca pałacu Pittich, kościoła Santo Spirito, kaplicy Pazzich. Leone Battista Alberti - tworca fasady kościoła Santa Maria Novella, pałacu Rucellai. Donato Bramante z Urbino (przełom XV i XVI w.) rozpoczął przebudowę dawnej bazyliki Sw. Piotra w Rzymie. Michał Anioł Buonarroti twórca kopuły na kościele Św Piotra w Rzymie, zabudowy placu Kapitolińskiego, Andrea Palladio z Vicenzy twórca Villi Rotonda. Architektura Wenecji odbiega od wzoru budowli renesansowych. Dom Złoty (Ca d'Oro) czy Pałac Dożów dzięki dużej ilości ażurów sprawiają wrażenie lekkości. Widać tu wpływy sztuki islamu i Bizancjum. O obliczu architektury Niderlandów i Francji decydowała długa tradycja stylu gotyckiego. Proporcje budowli były smukłe dachy ze względów klimatycznych strome, wysokie kominy. Najpiękniejsze budowle to pałace królewskie i zamki obronne (zamki nad Loarą). Rzeźba renesansowa: Nowożytne dzieje rzeźby włoskiej otwiera konkurs na drzwi brązowe do florenckiego baptysterium. Zwyciężył w konkursie Lorenzo Ghiberti. Jednak przełomowe znaczenie dla rozwoju renesansowej rzeźby miał Donatello ( Donato di Betto Bardi ).W pełni nawiązał do wzorców antycznych. Stworzył typ pomnika konnego - Gattamelata, wzorowany na rzymskim pomniku Marka Aureliusza. W posągu Dawida, pierwszym akcie renesansowym, tematyka religijna poruszona jest w sposób świecki. Naczelnymi problemami są tu sprawy estetyczne, a nie ideologiczne. Wybitnym rzeźbiarzem florenckim XV w. był też Andrea del Verrocchio, twórca kolejnego wizerunku biblijnego Dawida oraz pomnika konnego Colleoniego w Wenecji. Michał Anioł Buonarroti był najwybitniejszym z rzeźbiarzy renesansu. Był też architektem, malarzem, poetą. Jego dzieła to: Posąg Dawida, Pieta dla kościoła Św. Piotra w Rzymie, Mojżesz i Jeńcy do projektowanego grobowca Juliusza II, posągi do kaplicy grobowej Medyceuszów, Pieta Rondanini. Malarstwo renesansowe: WŁOCHY Przewrotu w dziejach malarstwa dokonał wynalazek techniki olejnej. Przypisywany artyście niderlandzkiemu XV w. Hubertowi van Eyckowi, przeniesiona na grunt włoski przez Antonello da Messina. Najwybitniejsi malarze włoskiego renesansu: ze szkoły sieneńskiej, Simone Martini. Ze szkoły florenckiej: Giotto di Bondone, Masaccio (Tommaso di ser Giovanni di More ) twórca perspektywy linearnej. Paolo Ucello, Andrea Mantegna, Piero della Franscesca, Fra Filippo Lippi, Botticelli. Z przełomu wieków XV i XVI - Leonardo da Vinci. Z XVI w. Rafael Santi, Michał Anioł Buonarotti. Malarze weneccy: Giorgione (Barbarelli da Castelfranco), Tiziano Vecelli, Veronese (Paolo Caliari). NIDERLANDY Kultura Niderlandów była mieszczańska i taki też był mecenat. Malarstwo renesansowe w Niderlandach długo opierało się na tradycjach gotyckich, podtrzymywanych przez rycerskie tradycje dworu burgundzkiego. Najwybitniejsi twórcy to: Roger van der Weyden, Hubert i Jan van Eyckowie. Hieronim Bosch, Piotr Bruegel. Sztuka Niderlandów odznacza się realizmem, niekiedy brutalnym, podkreślają cym charakterystyczne cechy jednostki. NIEMCY Początki renesansu opóźnione są silnymi tradycjami gotyku. W malarstwie wyróżniają się tacy twórcy jak: Matthias Grunewald, Albrecht Durer, Lucas Cranach Starszy. FRANCJA Decydujące znaczenie dla rozwoju stylu renesansowego we Francji, miał mecenat króla Franciszka I, który na dwór w Fonteinebleau sprowadził wybitnych artystów włoskich. Tworzy się tam tzw. Szkoła Fontainebleau. Malarze tej szkoły są autorami licznych portretów króla i dworaków. POLSKA Architektura wczesnego renesansu w Polsce rozwija się dzięki artystom włoskim pracującym w Krakowie. W 1499r spłonął wawelski pałac i król podjął decyzję odbudowania go w nowym stylu. Prace poprowadził Franciszek Florentczyk, kontynuował je Bartolomeo Berecci a później Benedykt z Sandomierza. W efekcie Wawel przypomina bryłą pałace włoskie. Bartlomiej Berecci jest tez autorem kaplicy grobowej Zygmunta I Starego. Przy dekoracjach do kaplicy pracowali Jan Maria Padovano, Santi Gucci, Jan Cini. W drugiej połowie XVI w. architektura Krakowa stała się wzorem dla budowli w Polsce. W renesansie wykonano wiele planów miast idealnych. Zrealizowano niewiele - Zamość zaprojektowany przez Bernarda Morando i Żółkiew. Na wzorach wawelskich oparto przebudowę licznych siedzib magnackich. W Gdańsku osiedla się kilku artystów niderlandzkich.: rodzina Van den Block'ow, Antoni van Obbergen, twórcy charakterystycznych budowli gdańskich. Malarstwo: W XVI w. rozwija się malarstwo miniatorskie np.: Kodeks Baltazara Behema, Graduał Jana Olbrachta, Modlitewnik Zygmunta I. Malarstwo sztalugowe reprezentuje Marcin Kober twórca portretow Stefana Batorego i Anny Jagiellonki. Stanisław Samostrzelnik z Mogiły, mnich klasztoru cysterskiego był twórcą miniatur i fresków. Rzemiosło artystyczne: Z okresu renesansu pochodzą gobeliny, po polsku opony, zwane też arrasami od francuskiej miejscowości gdzie je wytwarzano. Polska kolekcja arrasów jest najbogatszym jednorodnym zbiorem tych tkanin na świecie. 
Literatura.Jakub Burckhardt. Kulyura Odrodzenia we Wloszech. Warszawa. 1951. Czytelnik Alfred ligocki. Sztuka renesansu. W-wa. 1973 Wiedza Powszechna. Adam Miłobędzki. Zarys dziejów architektury w Polsce. W-wa. 1963. Wiedza Powszechna.  W XVI w. Termin "manieryzm" zastępował współczesne pojęcie stylu, czyli cech właściwych artystom lub zespołowi dzieł na przestrzeni czasu. WŁOCHY: Malarstwo: Jocopo da Pontormo, Parmigianino, autor dzieła "Madonna z dlugą szyją", a także Bronzino. Cechy malarstwa manierystycznego: wyszukane, zawiłe formy, wytworność, wdzięk, wirtuozeria artystyczna. Rzeźba: przedstawiciele: Benvenuto Cellini - złotnik, Giovanni da Bologna - " Porwanie Sabinki". HISZPANIA: Jeden z najważniejszych przedstawicieli malarstwa to Domenico Theotokopulos zwany El Greco, autor obrazów: " Wniebowzięcie", ´ Pogrzeb hrabiego Orgaza", "Zwiastowanie". Cechy malarstwa El Greca : w treści :żarliwość religijna, ekstatyczność, wrażenie uwznioślenia, wizjonerstwo, w formie artystycznej: ostry światłocień, wydłużanie - deformacja postaci, perspektywa żabia -ujęcie malowanej grupy od dołu. FRANCJA: Szkoła Fontainebleau utworzona przy dworze króla Franciszka I.  W okresie baroku mecenat artystyczny sprawują: dwór monarchów absolutnych, Kościół Katolicki,szczególnie po Soborze Trydenckim, (1545-63) - bogate mieszczaństwo w krajach protestanckich. Architektura: WŁOCHY: Jocopo Vignola autor Kościoła Il Gesu - wzorcowego jednoprzestrzennego kościoła kontrreformacji. Zaciera się granica między architekturą, rzeźbą i malarstwem. Lorenzo Bernini to twórca placu z kolumnadą przed bazyliką Św. Piotra w Rzymie. Francesco Borromini zaś, zaprojektował kościół San Carlo i jego "falującą" fasadę, brak w budowli kątów prostych. Plany barokowych budynków są zawiłe, asymetryczne, różnorodne. FRANCJA Wersal- przykład pałacu reprezentacyjnego o planie budowlanym w kształcie litery "U"- bryła rozciągnięta, otwarta. Szczególna rola klatek schodowych. Założenie na osi" między dziedzińcem a ogrodem". HISZPANIA Jose Churiguera i jego dwaj synowie tworzą styl zwany " churigueryzmem" Cechy charakterystyczne to: upodobanie do obfitości i złożoności form rzeźbiarsko- architektonicznych. Przerost form dekoracyjnych, zawiłych, splątanych, zacierających kontury bryły architektonicznej. Rzeźba: Najbujniej rozwija się we Włoszech. Lorenzo Bernini - dzieła np.: "Dawid", " Ekstaza Św. Teresy", "Apollo i Dafne", konfesja nad grobem Św. Piotra, fontanny rzymskie np. " Czterech rzek". Malarstwo: WŁOCHY Michał Anioł Caravaggio - np. "Powolanie Św. Mateusza","Pojmanie Chrystusa"(patrz obrazek) ( realistyczne ujecie tematu, zastosowanie oswietlenia punktowego w efekcie kontrasty walorowe, kompozycja dynamiczna). Niderlandy: FLANDRIA: Piotr Paweł Rubens , portrety władców europejskich ," Autoportret z Izabela Brandt", "Porwanie córek Leukipa", Portrety Marii Medycejskiej, "Krajobraz z tęczą" - przykład pejzażu ze sztafażem. Cechy malarstwa Rubensa: dynamika kompozycji, ekspresja, żywe barwy, rozproszone światło, "rubensowski" ideał kobiety. HOLANDIA: Rembrandt Hermensz van Rijn. Przykładowe dzieła: "Wymarsz Strzelców", "Lekcja anatomii doktora Tulpa", " Autoportret z Saskią", "Saskia jako Flora", "Danae", " Powrót syna marnotrawnego". Cechy malarstwa Rembrandta : nastrój malowideł budowany światłem i cieniem ( światło punktowe), charakterystyczne barwy tzw. brunatne sosy, portrety z wnikliwą analizą psychologiczną. MALI MISTRZOWIE HOLENDERSCY: Jan Vermeer van Delft. Definicja jego twórczości mieści się w słowach: piękno codzienności, pochwała dostatniego mieszczańskiego życia. Przykładowe dzieła: Kobieta czytająca list, Naszyjnik z pereł, Koronczarka, Dziewczyna z lutnią(patrz obrazek), Widok Delft" Anthonius van Dyck - malarz nadworny władców angielskich. W portretach umiejętnie godził prawdę o portretowanych z ich pozycją społeczną. Frans Hals - portrety postaci charakterystycznych: żebraków, błaznów, żołnierzy. Willam Claesz Heda to autor martwych natur. Jacob Jordans natomias malował głównie rubaszne sceny rodzajowe z życia codziennego.
 Kierunek w sztuce rozwijający się równocześnie z późnym barokiem, datowany na pierwszą poł. XVIIIw. Nazwa "rokoko" wywodzi się od francuskiego "rocaille" - muszla. Cechy rokoka to: kształty miękkie, lekkie, płynne, nieregularne, subtelne, wytworne, pełne delikatności i elegancji. W malarstwie rozjaśnione i czyste barwy. Architektura: Rokoko to przede wszystkim sztuka dekoracji wnętrz: ornamentyka rocaille zdobiąca ściany, plafony, występująca w meblach , tkaninach. Charakterystyczne ozdoby wnętrz to naczynia i figurki z porcelany. Niezwykle bogate rokoko w architekturze krajów niemieckich - np.: kościół pielgrzymkowy w Vierzehnheilingen, pałace: np. Zwinger w Dreźnie, Sanssouci w Poczdamie. Malarstwo: Antoine Watteau np.:" Odjazd na Cyterę"" Towarzystwo w parku". Francois Boucher - malowidła o nastroju frywolnej zmysłowości, erotyki. Honore Fragonard np.: "Huśtawka" oraz sceny z zabaw dworskich. Jean Baptiste Chardin - malarz skromnej, mieszczańskiej codzienności np.: "Pranie" " Pomywaczka". W Anglii działa zaś w tym czasie wybitny portrecista Thomas Gainsborough.
 "Sztuka klasycystyczna" to sztuka, której zespół cech treściowych i formalnych nawiązuje do kultury i sztuki greckiego i rzymskiego antyku. Okres klasycystyczny przypada na lata od ok. 1760 do ok. 1830. Doniosłym wydarzeniem,które miało wpływ na epokę stało się odkrycie dwu starożytnych miast: Herkulanum i Pompei, zasypanych lawą i popiołem podczas wybuchu Wezuwiusza w r. 79 ne. Ogólne cechy klasycyzmu to: powaga, spokój, harmonia, ład kompozycyjny i pewna surowość. Architektura: Najwcześniejszym przykładem jest wersalski pałacyk " Petit Trianon" - arch. Jacques Gabriel.Inni wybitni archtekci tego okresu to: Jacques Germain Soufflot autor kościoła Św. Genowefy w Paryżu ( Panteonu- mauzoleum wybitnych Francuzów,) Pierre Vignon twórca kościoła Św. Magdaleny w Paryżu. Na terenie Polski działali wówczas: Dominik Merlini - architekt Stanisława Augusta Poniatowskiego - przebudowuje" Pałac na wodzie " w łazienkach warszawskich, Szymon Bogumił Zug - kościół ewangelicki w Warszawie, Jakub Kubicki - warszawski Belweder, dworki ziemiańskie, Piort Aigner - kośćiół Św. Aleksandra w Warszawie, Antonio Corazzi - Teatr Wielki w Warszawie, Rzeźba: Antonio Canova autor rzeźby "Amor i Psyche", Berthel Thorwaldsen np.: pomniki warszawskie; ks. Józefa Poniatowskiego pomnik Mikołaja Kopernika. Malarstwo: W malarstwie klasycystycznym ideał powagi, harmonii, spokoju i ładu podkreśla statyczność kompozycji. Rysunek dominuje nad kolorem, który bywa chłodny i zgaszony. Faktura jest gładka i równomierna, ślady pędzla starannie zatarte. Wybitni malarze klasycyzmu to: Jacques David autor obrazu " Przysięga Horacjuszów", Marceli Bacciarelli - nadworny malarz Stanisława Augusta Poniatowskiego stworzył liczne portrety króla, Canaletto ( Bernardo Belotto) -malarz wedut, widoków miast ( dokumentacyjne obrazy Warszawy, Drezna, Wenecji).
|
|
